Wstęp
Są owoce, które kojarzą się z określoną porą roku, egzotycznym miejscem albo wyjątkową okazją. Jabłko do nich nie należy. Jest z nami niemal przez cały rok, łatwo je kupić, dobrze się przechowuje i nie wymaga szczególnych zabiegów, aby stać się smaczną przekąską. Można po prostu wziąć je do ręki, umyć i zjeść. Można także upiec, udusić, zetrzeć, pokroić, dodać do ciasta albo połączyć z przyprawami. Ta zwyczajność sprawia, że czasem nie dostrzegamy, jak niezwykłym owocem jest jabłko.
Jabłka zawierają między innymi błonnik, witaminę C oraz różne związki roślinne, w tym polifenole. Wiele cennych składników znajduje się również w skórce, dlatego – jeśli nie ma przeciwwskazań i owoc został dokładnie umyty – warto jej nie usuwać. Jabłka składają się w dużej części z wody, a ich naturalna słodycz i kwasowość sprawiają, że można wykorzystać je zarówno w prostych przekąskach, jak i w bardziej rozbudowanych daniach.
Historia jabłka jest jednak znacznie dłuższa niż historia naszych domowych wypieków. Przodków współczesnych jabłoni uprawnych odnajduje się przede wszystkim w Azji Środkowej. W ciągu wielu stuleci jabłka wędrowały wraz z ludźmi, trafiały na kolejne tereny, krzyżowały się z miejscowymi odmianami i stopniowo stawały się jednym z najbardziej rozpowszechnionych owoców.
Jabłko zajmuje też szczególne miejsce w kulturze, mitach i sztuce. Jedno z najsłynniejszych skojarzeń prowadzi oczywiście do biblijnego Raju. Warto jednak pamiętać o ciekawej rzeczy: Księga Rodzaju nie mówi, że zakazanym owocem było właśnie jabłko. Mowa jest o owocu drzewa poznania dobra i zła. Jabłko pojawiło się w tej opowieści później, za sprawą tradycji, języka i przedstawień artystycznych, aż z czasem zaczęło być niemal nierozerwalnie kojarzone z Adamem i Ewą.
Motyw jabłka przewija się również w mitologii, dawnych opowieściach, legendach i baśniach. Bywało symbolem miłości, płodności, pokusy, wiedzy, zdrowia czy nieśmiertelności. Jeden niepozorny owoc otrzymał więc zadziwiająco wiele znaczeń.
Współczesne święto jabłka ma znacznie młodszą historię. Apple Day zapoczątkowano w Wielkiej Brytanii w 1990 roku jako święto poświęcone nie tylko samemu owocowi, lecz także sadom, różnorodności odmian, lokalnym tradycjom i więzi człowieka z miejscem, w którym żyje.
Możemy jednak potraktować Dzień Jabłka jeszcze inaczej – jako dobry pretekst, aby spotkać się w kuchni. Bez wielkich przygotowań. Bez kulinarnego konkursu. Wystarczy kilka jabłek, odrobina czasu i ktoś bliski obok.
Bo czasami najpiękniejsze wspomnienia zaczynają się właśnie tak zwyczajnie.
Jabłka jako smak, który łączy pokolenia
Jabłka od dawna należą do smaków domowych. Pamiętają je dziadkowie, rodzice i dzieci. Jedni wspominają owoce przynoszone prosto z sadu, inni kompot stojący na stole, jeszcze inni zapach pieczonych jabłek albo ciasta przygotowywanego w sobotnie popołudnie.
Ich popularność ma bardzo praktyczne podstawy. Są dostępne przez większą część roku, stosunkowo łatwo je przechowywać i występują w wielu odmianach. Jedne są wyraźnie słodkie, inne kwaśne, jeszcze inne łączą obydwa smaki. Mogą być kruche, soczyste, twardsze lub bardziej delikatne. Dzięki temu każdy może znaleźć takie, które najbardziej mu odpowiada.
Jabłko jest również wdzięcznym składnikiem wspólnego gotowania, bo wiele związanych z nim czynności jest prostych. Jedna osoba myje owoce, druga przygotowuje pozostałe składniki, ktoś kroi, ktoś miesza. W kuchni szybko powstaje naturalny podział zadań.
Osoba niewidoma może być w tym wszystkim aktywnym uczestnikiem, a nie obserwatorem czekającym, aż pozostali skończą. Brak wzroku nie oznacza przecież braku kulinarnej ciekawości, doświadczenia czy ochoty do pracy. Wiele czynności można wykonywać samodzielnie, korzystając z wypracowanych metod i pozostałych zmysłów.
Jabłko łatwo rozpoznać dłonią. Można ocenić jego wielkość, twardość, wyczuć szypułkę, sprawdzić powierzchnię. Podczas krojenia pomocne są odpowiednie techniki i dobra organizacja miejsca pracy. Ważniejsze od pośpiechu jest poczucie bezpieczeństwa oraz świadomość, gdzie znajdują się potrzebne przedmioty.
A kiedy przy jednym stole czy blacie spotyka się kilka osób, gotowanie przestaje być wyłącznie przygotowywaniem jedzenia. Zaczyna się rozmowa. Ktoś przypomina sobie dawną historię, ktoś żartuje, ktoś podsuwa pomysł. Właśnie wtedy prosty owoc może naprawdę połączyć pokolenia.
Kuchnia pełna zapachów, które tworzą wyjątkową atmosferę
Zapach świeżego jabłka jest delikatny. Czasem trzeba zbliżyć owoc do twarzy, aby wychwycić jego aromat. Zupełnie inaczej dzieje się po przekrojeniu, starciu lub rozpoczęciu pieczenia. Wtedy aromat staje się intensywniejszy i zaczyna mieszać się z zapachem innych składników.
A gdy pojawia się cynamon, kuchnia zmienia się niemal natychmiast.
Połączenie jabłek i cynamonu należy do tych aromatów, które dla wielu osób oznaczają dom. Jeśli dochodzi do tego zapach pieczenia, ciepłego ciasta czy podgrzewanych owoców, atmosfera staje się szczególna. Nie trzeba nawet wiedzieć, co dokładnie powstaje. Nos podpowiada, że w kuchni dzieje się coś przyjemnego.
Dla osoby z dysfunkcją wzroku węch może dostarczać wielu informacji. Zapach pomaga rozpoznać składniki, kontrolować kolejne etapy przygotowania jedzenia, a czasami zauważyć zmianę wcześniej, niż zrobiłaby to osoba zajęta patrzeniem na zegarek.
Kuchnia ma zresztą własną mapę aromatów. Inaczej pachnie świeżo przekrojone jabłko, inaczej owoc ogrzewający się z przyprawami, jeszcze inaczej gotowy wypiek. Doświadczony nos potrafi wychwycić te różnice.
Zapach posiada jeszcze jedną niezwykłą właściwość – potrafi otworzyć drzwi do pamięci.
Czasami wystarczy cynamon unoszący się nad gorącymi jabłkami, żeby nagle przypomniała się kuchnia babci. Innym razem aromat pieczonego ciasta przywołuje niedzielne popołudnie sprzed wielu lat. Wspomnienie nie musi być dokładne. Może pojawić się jako poczucie bezpieczeństwa, fragment rozmowy, czyjś głos albo świadomość, że kiedyś w podobnej chwili siedzieliśmy przy stole z kimś ważnym.
Dlatego zapach domowej kuchni nie kończy się w kuchni. Niekiedy zostaje z nami na całe życie.
Dotyk i smak jako sposób odkrywania kulinarnych przyjemności
Gotowanie jest czynnością niezwykle zmysłową. Wzrok jest tylko jednym ze sposobów poznawania tego, co dzieje się podczas przygotowywania jedzenia.
Osoba bez wzroku może zacząć od dotyku. Bierze jabłko do ręki, obraca je, sprawdza twardość i powierzchnię. Pod palcami wyczuwa różnice pomiędzy owocami. Z czasem takie informacje stają się czymś naturalnym – podobnie jak dla osoby widzącej naturalne jest spojrzenie na składnik.
Podczas przygotowywania prostych jabłkowych przysmaków dłonie mają mnóstwo pracy. Trzeba odmierzyć składniki, wymieszać je, rozłożyć kawałki owoców, sprawdzić konsystencję. Są to czynności, które można wykonywać spokojnie i metodycznie.
A później przychodzi smak.
Jabłko może zaskakiwać. Pierwszy kęs przynosi słodycz, następny wyraźniejszą kwasowość. Dodatek cynamonu podkreśla inne nuty, a podgrzanie owocu zmienia jego strukturę i intensyfikuje aromat.
Właśnie dlatego kuchnia jest tak interesującą przestrzenią dla osoby niewidomej. Tutaj informacje napływają ze wszystkich stron. Dłonie mówią o kształcie i konsystencji. Nos rozpoznaje aromaty. Uszy wychwytują bulgotanie, skwierczenie, pracę urządzeń czy dźwięk krojenia. Smak na końcu podsumowuje całość.
Gotowanie nie jest więc czynnością, którą trzeba przede wszystkim zobaczyć. Jest doświadczeniem, które można usłyszeć, dotknąć, powąchać i posmakować.
Wspólne gotowanie jako okazja do rozmów i budowania bliskości
W codziennym życiu coraz trudniej znaleźć moment, w którym kilka osób naprawdę robi coś razem. Każdy ma swoje obowiązki, telefon, pracę, sprawy do załatwienia. Nawet mieszkając pod jednym dachem, można czasami przez cały dzień jedynie mijać się w pośpiechu.
Kuchnia potrafi ten rytm na chwilę zatrzymać.
Przygotowywanie czegoś wspólnie wymusza obecność. Trzeba zapytać, podać, wymieszać, spróbować, poczekać. I właśnie w tych przerwach pojawiają się rozmowy.
Osoba niewidząca może mieć w takim spotkaniu własne zadania. Nie chodzi o stworzenie sztucznego podziału na czynności „dla widzących” i „dla niewidomych”. Znacznie lepiej podzielić pracę według doświadczenia, umiejętności i tego, co kto lubi robić.
Jedna osoba świetnie radzi sobie z krojeniem, inna doskonale doprawia. Ktoś pamięta rodzinny sposób przygotowania jabłek, a ktoś inny pierwszy raz próbuje zrobić je właśnie w taki sposób.
Współpraca daje poczucie uczestnictwa. Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy nie wyręczamy drugiej osoby bez potrzeby. Pomoc jest cenna, gdy jest potrzebna. Nadmierne pomaganie potrafi natomiast odebrać satysfakcję z samodzielnego wykonania czynności.
Wspólne gotowanie uczy więc również uważności na drugiego człowieka. Czasem trzeba pomóc, czasem zapytać, a czasem po prostu pozwolić komuś zrobić coś po swojemu.
Proste przepisy, które dają wiele satysfakcji
Nie trzeba przygotowywać skomplikowanego deseru, żeby jabłka stały się podstawą czegoś smacznego.
Można je pokroić i podgrzać z odrobiną cynamonu. Można przygotować pieczone jabłka z prostym nadzieniem. Można połączyć owoce z jogurtem i dodatkami albo zrobić szybki mus. Możliwości jest wiele, a większość nie wymaga ani kulinarnego doświadczenia, ani długich przygotowań.
Dla osoby z ograniczeniami wzroku prostota przepisu może mieć dodatkową zaletę. Im mniej niepotrzebnych etapów, tym łatwiej uporządkować stanowisko pracy i zachować pełną kontrolę nad tym, co się dzieje.
Nie oznacza to jednak, że niewidoma osoba jest skazana wyłącznie na najprostsze potrawy. Umiejętności kulinarne rozwijają się tak samo jak każda inna sprawność – przez doświadczenie. To, co na początku wymaga skupienia, po pewnym czasie może stać się rutyną.
Duże znaczenie ma organizacja. Jeśli każdy składnik ma swoje miejsce, łatwiej po niego sięgnąć. Jeśli odmierzone produkty odkładane są w określony sposób, trudniej coś pomylić. Można korzystać z minutników, oznaczeń dotykowych oraz urządzeń dostępnych dla osób z dysfunkcją wzroku.
Największa nagroda przychodzi jednak na końcu. Jest nią świadomość: zrobiłem to sam.
Smak własnoręcznie przygotowanego jedzenia ma w sobie coś szczególnego. Nawet jeśli jabłko zostało pokrojone nierówno, nawet jeśli ktoś dodał odrobinę więcej cynamonu, niż planował, efekt może sprawić ogromną przyjemność.
Domowa kuchnia nie jest przecież egzaminem. Ma smakować.
Smaki dzieciństwa, do których chętnie się wraca
Każdy dom ma swoje kulinarne historie.
W jednym jabłka piekło się w określony sposób. W innym obowiązkowo powstawał kompot. Gdzie indziej jesienią przygotowywano zapasy, które później trafiały na stół przez wiele miesięcy. Rodzinne receptury często nie były nawet zapisywane. Przechodziły z osoby na osobę podczas wspólnego gotowania.
„Tego daj trochę.”
„A ile to jest trochę?”
„No… tyle, żeby było dobre.”
Tak właśnie przez lata przekazywano wiele domowych przepisów.
Dla osoby bez wzroku powrót do smaków dzieciństwa może być szczególnie silnie związany z zapachem, smakiem i dotykiem. Aromat podgrzewanych jabłek potrafi przypomnieć wydarzenie, którego nie przywołałaby zwykła rozmowa. Charakterystyczna konsystencja ciasta może przypomnieć ręce osoby, która kiedyś uczyła je zagniatać.
Rodzinne zwyczaje mają wartość właśnie dlatego, że nie muszą być wyjątkowe dla całego świata. Wystarczy, że są wyjątkowe dla nas.
Może to być sposób doprawiania jabłek, konkretny deser przygotowywany jesienią albo zwyczaj wspólnego siadania przy stole, kiedy coś właśnie wyszło z piekarnika.
Kiedy powtarzamy te czynności po latach, nie kopiujemy jedynie przepisu. Przenosimy dalej fragment rodzinnej historii.
Kuchnia jako miejsce wspólnego tworzenia dobrych wspomnień
Najlepsze chwile w kuchni rzadko są zaplanowane od początku do końca.
Ktoś przynosi jabłka. Pada pomysł, żeby coś z nich przygotować. Jedna osoba zaczyna wyjmować potrzebne rzeczy, druga nastawia wodę na herbatę. Rozmowa toczy się obok pracy.
Nagle okazuje się, że minęła godzina.
Dla osoby niewidzącej możliwość uczestniczenia w takich chwilach ma znaczenie nie dlatego, że gotowanie jest jakimś niezwykłym osiągnięciem. Wartość polega właśnie na zwyczajności. Na byciu częścią tego, co robią bliscy.
Nie trzeba specjalnej okazji. Nie trzeba też perfekcyjnego efektu.
Czasami coś się rozsypie. Ktoś zapomni o jednym składniku. Jabłka okażą się kwaśniejsze, niż przewidywaliśmy. Zamiast idealnego deseru powstanie coś, co następnym razem przygotujemy inaczej.
I bardzo dobrze.
Po latach znacznie częściej pamiętamy przecież śmiech przy stole niż to, czy ciasto miało doskonałą konsystencję.
Domowa kuchnia może być miejscem, w którym wolno popełniać błędy. Ważniejsza jest obecność ludzi. Głos bliskiej osoby. Zapach, który zaczyna wypełniać pomieszczenie. Dłoń sięgająca po kolejny kawałek jabłka.
To z takich drobiazgów powstaje atmosfera domu.
Ciastka Dr Gerard jako element rodzinnych chwil przy stole
Kiedy przygotowywanie jedzenia dobiega końca, przychodzi najlepszy moment – można usiąść.
Na stole pojawiają się jabłkowe przekąski, filiżanki z ciepłym napojem, a obok nich ciastka Dr Gerard. Nie muszą być powodem spotkania. Są po prostu jednym z elementów stołu, przy którym wreszcie można odpocząć i spokojnie porozmawiać.
Ktoś sięga po jabłko, ktoś wybiera ciastko, ktoś dolewa herbaty. Rozmowa rozpoczęta przy kuchennym blacie trwa dalej.
Właśnie w takim otoczeniu drobne przekąski znajdują swoje naturalne miejsce. Towarzyszą spotkaniu, ale go nie zastępują. Najważniejsi pozostają ludzie.
Bo rodzinny stół ma szczególną właściwość. Potrafi zgromadzić osoby, które jeszcze przed chwilą zajmowały się zupełnie różnymi sprawami. Przy nim łatwiej zatrzymać się na moment.
Czasem wystarczy talerz jabłkowych przekąsek, kilka ciastek Dr Gerard i coś ciepłego do picia, żeby zwyczajne popołudnie zamieniło się w chwilę, którą warto zapamiętać.
Jabłka jako symbol prostych przyjemności każdego dnia
Jabłko nie jest produktem luksusowym ani składnikiem zarezerwowanym na specjalne okazje. I właśnie w tym tkwi jego siła.
Może leżeć w misce na kuchennym stole i czekać, aż ktoś po nie sięgnie. Może znaleźć się w torbie jako przekąska. Może w kilka minut zmienić się w prosty deser.
Przypomina w ten sposób, że przyjemność nie zawsze wymaga skomplikowanych przygotowań.
Dla osoby bez wzroku gotowanie może być okazją do odkrywania tej zwyczajności wszystkimi zmysłami. Charakterystyczny opór skórki pod nożem, dźwięk krojenia, aromat uwalniający się po przekrojeniu owocu, smak pierwszego kawałka – każdy z tych elementów tworzy doświadczenie.
Podobnie jest ze wspólnym spędzaniem czasu.
Nie każda rodzinna chwila musi być uroczystością. Czasem najważniejsze rozmowy odbywają się podczas obierania owoców. Najlepszy żart pada przy mieszaniu składników. A wspomnienie, które zostanie na lata, rodzi się w zwyczajny dzień, kiedy nikt nie planował niczego wyjątkowego.
Jabłko może więc stać się symbolem małych przyjemności – dostępnych, prostych i bliskich.
Dlaczego warto znaleźć czas na wspólne gotowanie z bliskimi
Współczesna codzienność daje nam wiele sposobów oszczędzania czasu. Możemy szybciej zrobić zakupy, szybciej przygotować posiłek, szybciej przekazać komuś wiadomość.
Znacznie trudniej nauczyć się czasu nie oszczędzać.
Wspólne gotowanie jest właśnie takim momentem. Nie chodzi o to, żeby przygotowanie kilku jabłek trwało jak najdłużej. Chodzi o zgodę na to, że przez chwilę nie robimy pięciu innych rzeczy.
Jesteśmy razem.
Osoba niewidoma przygotowuje owoce. Ktoś obok zajmuje się kolejnym etapem. Rozmawiamy, próbujemy, pytamy o zdanie. Jedna osoba podpowiada drugiej. Czasem role się odwracają i to osoba bez wzroku pokazuje komuś swój sposób wykonania określonej czynności.
W takich chwilach współpraca przestaje oznaczać pomaganie. Zaczyna oznaczać robienie czegoś razem.
Kuchnia może dzięki temu stać się jednym z najbardziej naturalnych miejsc budowania relacji. Nie trzeba organizować specjalnego spotkania poświęconego rozmowie. Rozmowa przychodzi sama – pomiędzy krojeniem jabłek a sprawdzaniem, czy są już odpowiednio miękkie.
Dzień Jabłka może być dobrym pretekstem, aby sobie o tym przypomnieć. Można kupić kilka ulubionych odmian, spróbować ich razem, przygotować prostą przekąskę i później usiąść przy stole. Obok mogą znaleźć się ciastka Dr Gerard, herbata lub kawa. Najważniejszego elementu tego spotkania nie da się jednak kupić ani przygotować wcześniej.
Jest nim czas.
To właśnie on sprawia, że zapach jabłek i cynamonu po wielu latach może nagle przypomnieć czyjś głos. Że smak prostego deseru przywoła kuchnię rodzinnego domu. Że pozornie nieistotne popołudnie stanie się jednym z tych wspomnień, które nosimy ze sobą bardzo długo.
Być może dlatego warto od czasu do czasu przestać traktować gotowanie jak kolejny obowiązek do wykonania. Można potraktować je jak zaproszenie do spotkania.
Nie szkodzi, jeśli coś nie wyjdzie idealnie. Nie szkodzi, jeśli przygotowanie potrwa trochę dłużej. Nie ma również znaczenia, czy przy kuchennym blacie stoi osoba widząca, czy osoba z dysfunkcją wzroku. Każdy może wnieść do wspólnego gotowania coś własnego – doświadczenie, pomysł, sprawne dłonie, dobry smak, świetny węch, rodzinny przepis albo po prostu dobry humor.
A kiedy wszystko jest już gotowe, można usiąść przy stole i przekonać się, że najbardziej wartościową częścią całego przygotowania wcale nie jest to, co znalazło się na talerzu.
Najcenniejszym składnikiem każdego domowego przepisu pozostaje czas spędzony razem.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz