Dzień Piekarzy i Cukierników i dostępność smaków dla każdego. Czas dzielenia się smakami, w którym osoby niewidome mogą swobodnie doświadczać kulinarnej codzienności.

Jedzenie jako doświadczenie, które zaczyna się poza wzrokiem

    Dla mnie jedzenie jako doświadczenie zaczyna się, zanim talerz pojawi się na stole, moje ciało już reaguje. Zapach jest oczywiście pierwszy, ciepły, intensywny albo lekko wyczuwalny, ale wystarczający, żeby uruchomić pamięć i emocje. To on przywołuje wspomnienie, buduje oczekiwania, a czasem uspokaja lub pobudza apetyt. W takich momentach smak nie potrzebuje obrazu, żeby istnieć, widok potrawy może być dodatkiem, a nie warunkiem przyjemności. 

Ważna jest dla mnie również temperatura jedzenia, ponieważ przygotowuje ona moje zmysły na właściwy smak. Ciepłe jedzenie daje mi poczucie bezpieczeństwa i komfortu, a zimne orzeźwia i zaskakuje. Dopiero później pojawia się pełny smak niezależny od tego jak wygląda potrawa. Gdy się czegoś nie widzi to łatwiej się skupić na detalach takich jak słodkość, kwasowość, gorycz czy faktura i wtedy wyraźnie czuję, że jedzenie to proces, który zaczyna się poza wzrokiem, czyli w zapachu, w cieple, w dotyku, a na końcu układa się w całość, która daje niepowtarzalną przyjemność i satysfakcję.

Zapach pieczywa jako zaproszenie do codzienności 

    Zapach świeżych wypieków to dla mnie coś więcej niż tylko bodziec zmysłowy. To jest jak ciche, ale skuteczne zaproszenie do codzienności. Gdy czuję w powietrzu woń świeżych bułek, chleba, drożdżówek to mam wrażenie, że świat na chwilę zwalnia i staje się prostszy. Ten zapach jest dla mnie oczywisty, zrozumiały i nie wymaga wyjaśnień i jest dostępny dla każdego. 

Zapach świeżego pieczywa kojarzy mi się z domem, z rutyną, z czymś stałym w świecie, który ciągle się zmienia. Wypełnia on przestrzeń swobodnie i stopniowo. Przenika poranek i łączy się z ciszą kuchni lub szumem ulicy oraz budzi apetyt, a także poczucie bezpieczeństwa. Ten zapach jest jak obietnica łatwego posiłku, chwilowego zatrzymania, zwykłego tu i teraz. On po prostu jest i tak mocno działa. Zaprasza mnie do rozpoczęcia dnia, do stołu, do życia, które składa się z drobnych powtarzalnych gestów i dlatego w tym zapachu codzienność nie jest obciążeniem, ale czymś znajomym, bliskim i ciepłym. 

Dotyk i struktura jako część wyboru

    Nieodłączną częścią wyboru jedzenia jest dla mnie dotyk i struktura. Moje dłonie widzą więcej niż oczy, zanim jeszcze czegoś spróbuję. Gdy biorę coś do dłoni, to już odbieram sygnały, których nie zobaczę i należą do nich opór pod palcami, sprężystość, wilgotność, kruchość lub zbytnia miękkość. l to wtedy właśnie zapada świadomy wybór, a dotyk jest taką formą komunikacji z jedzeniem. Krucha skórka mówi mi o świeżości, palce wyczuwają rzeczy, których wzrok może nie zauważyć, ponieważ często jest tak, że coś wygląda idealnie, a w dotyku nie nadaje się do jedzenia lub bywa też odwrotnie, że w niepozornym kształcie kryje się obietnica smaku, którą odkrywam dotykiem. 

Dla mnie faktura i struktura to sposób budowania relacji z jedzeniem. Gdy ugniatam ciasto, odrywam kromkę chleba, to czuję, że uczestniczę w pewnym procesie, a nie tylko czekam na efekt końcowy i go konsumuję. Taki kontakt staje się realny, obecny, oswojony i dlatego mój wybór nie zaczyna się na talerzu, a w dłoniach, które uczą się poznawać świat przez dotyk. 

Smaki, które nie potrzebują opisu wizualnego

    Istnieją smaki, których nie trzeba opisywać, ponieważ są dla mnie jak rozmowa bez słów i żeby wiedzieć, to wystarczy mi pierwszy kęs, ciepło na języku, delikatny trzask skórki albo powolne rozpuszczanie się słodyczy na podniebieniu. I w zasadzie to, co najważniejsze dzieje się poza wzrokiem. 

Gdy wybieram świeże pieczywo to, nie myślę o jego kształcie czy kolorze, dla mnie liczy się zapach unoszący się nad stołem i pierwszy odrywany kawałek. Wtedy czuję chrupkość skórki, miękkość środka oraz tą lekko kwaśną nutę i to wystarczy, aby powstała historia, której trzeba tylko spróbować, nie trzeba jej widzieć. Czasami zwykły, świeży kawałek pieczywa pozwala mi się wyciszyć i czuję, jak czas zwalnia tylko dla mnie. 

Odnośnie słodyczy jest podobnie, ponieważ nie potrzebuję idealnie ozdobionego ciastka, bo liczy się smak, który pozostaje na języku tak jak np. w przypadku gorzkiej czekolady, która z początku wydaje się surowa, a później odsłania głębię kakao czy karmel lekko przypalony z odrobiną soli, dzięki któremu powracam do wspomnień z dzieciństwa. A delikatna wanilia nie krzyczy, tylko przyjemnie otula podniebienie. 

Po pewnym czasie stwierdzam, że pieczywa i słodyczy nie muszę oceniać spojrzeniem, a ich wartość tkwi w tym co zostanie po ostatnim kęsie, bo wspomnienie smaku jest mocniejsze od obrazu. Mając problemy ze wzrokiem, łatwiej mogę skupić się na fakturze, temperaturze oraz aromacie. 

Smak jest dla mnie jak pamięć, dzięki niemu wracam do ludzi, miejsc, czy ważnych momentów. Jeden kęs wystarczy i już czuję, bo smak zostaje na języku i w pamięci na długi czas.

Kulinarna codzienność bez wyróżnienia i uproszczeń

    Kulinarną codzienność zaczynam od prostych rzeczy. Na początku rozmyślam, co dziś zjem, gdzie kupię chleb, czy wybrać coś lekkiego, pożywnego, a może coś na ciepło. Takie decyzje podejmuje tak zwyczajnie bez wyróżniania i tłumaczenia się z własnego wyboru. 

Dostępność w sprawie jedzenia zaczyna się dla mnie w momencie gdy mogę wejść do sklepu, piekarni i wybrać coś dla siebie tak jak inni bez poczucia, że mój wybór kogoś zainteresuje czy będzie nadzwyczajny lub komentowany. 

Normalność odcdzuwam gdy znajdę w menu coś, co mi odpowiada bez konieczności zadawania szeregu pytań lub w czasie gotowania gdy zastanawiam się co przygotować w sposób, jaki mi pasuje i z produktów, które są dla mnie dostępne. Taka zwyczajność działa na mnie uspokajająco i pokazuje, że wybór jedzenia nie jest obszarem ciągłych wyjaśnień i różnicowania ludzi. W doskonałej kulinarnej codzienności każdy powinien móc podejść do stołu i nikt nie musi być klasyfikowany, wyróżniany oraz oceniany za swój wybór. 

Dla mnie dostępność oznacza brak przeszkód i brak dodatkowej uwagi, a kulinarna codzienność to taka mała przestrzeń normalności gdzie nie muszę nic tłumaczyć tylko swobodnie i naturalnie zdecydować, na co mam po prostu ochotę. 

Wypieki jako element wspólnego stołu

    Gdy zaczynam piec to z myślą, że przygotowuje coś nie tylko dla siebie. Zazwyczaj od samego początku przelatuje mi w głowie obraz wspólnego stołu i moment kiedy wypiek zostaje położony na stole i każdy może zabrać kawałek. W takich chwilach ten świeży wypiek staje się czymś wspólnym. 

W czasie gdy dzielę ciasto lub inne wypieki na części i rozdaję wszystkim obecnym, to nie ma tutaj przydziału na porcje dla mnie, dla kolegi i dla reszty tylko wszyscy mogą zabrać, ile chcą. Sam gest dzielenia się jest pretekstem do rozmowy, do chwilowego odpoczynku razem, chociaż na chwilę. 

Dla mnie wspólny stół ma w sobie coś ważnego, a jednocześnie prostego i jedzenie, które tam trafi, nie należy już tylko do jednej osoby. Dzieląc się wypiekami, czuję pewien rodzaj otwartości, a podanie własnych wypieków to gest gościnności z mojej strony i zaproszenie do wspólnego przeżywania danego momentu. Nawet jeden kawałek może łączyć ludzi, ponieważ przy stole łatwiej o rozmowę, śmiech i wspólnie spędzony czas. Zatem wypieki uważam za punkt wspólnego stołu, dzielenia się oraz łączenia wszystkich obecnych i tak powstaje idealna atmosfera.

Rytuały dnia, które budują poczucie przynależności

    Dla mnie rytuały dnia to nie tylko powtarzalne czynności. To małe momenty, które organizują mój czas i sprawiają, że jestem częścią domu, relacji i codzienności, która ma określonym rytm. Dzień wtedy nie jest zbiorem chaotycznych obowiązków, a przypomina opowieść, gdzie każda chwila ma swoje miejsce. 

Uwielbiam te poranki gdy w domu jest jeszcze cicho, a świat budzi się dopiero do życia i wtedy mam czas tylko dla siebie. Robię kawę, siadam przy stole i pozwalam, aby ten krótki czas trwał trochę dłużej niż powinien. Takie rozpoczęcie dnia daje mi poczucie stabilności i mam prywatną cichą przestrzeń, zanim zacznę się spieszyć. 

Śniadanie w moim domu jest jak mały rytuał, który buduje poczucie przynależności. Gdy kroję chleb czy przygotowuję coś na ciepło z dodatkiem owoców albo jogurtu to te drobne czynności sprawiają, że dzień zaczynam bardziej uważnie, a jedzenie jest pretekstem do odprężenia choć na małą chwilkę.

W ciągu dnia również znajduje czas na przerwy, które mają powtarzalny rytm. Krótki moment z kubkiem herbaty, odejście od pracy czy rozmowa, pomagają mi złapać oddech między zadaniami do wykonania. Bo czasami wystarczy tylko usiąść, zjeść coś i odpocząć kilka minut. 

Dzień Piekarzy i Cukierników jako pretekst do myślenia o dostępności

    Dzień Piekarzy i Cukierników traktuję jako okazję do docenienia pracy osób, które codziennie przygotowują chleb, bułki czy słodkie wypieki. Dla mnie jest to dobry moment, aby pomyśleć o jedzeniu w szerszym znaczeniu czyli o jego dostępności i o tym jak potrafi łączyć ludzi. Gdy wchodzę do piekarni, to myślę nie o miejscu sprzedaży, a o przestrzeni spotkania, zapachu świeżego chleba, rozmowie przy ladzie i momencie co by tu wybrać na dziś. To doświadczenie wydaje się oczywiste, ale nie wiem, czy dla wszystkich jest tak samo dostępne.

Ten dzień szczególnie skłania mnie do myślenia nad tym co tak właściwie znaczy dostępność odnośnie jedzenia. Czy każdy bez przeszkód może wejść do piekarni? Czy osoba: starsza, albo z niepełnosprawnościami, czy z wózkiem dziecięcym, lub niemówiąca biegle po polsku czuje się w takim miejscu dobrze? Dostępność to nie tylko podjazd, szerokość drzwi, a przede wszystkim komunikacja, jasne informacje o produktach czy możliwość zapytania bez skrępowania. Chleb jest produktem podstawowym i powinien być dostępny dla każdego. 

Jedzenie powinno być elementem bezpieczeństwa i godności. Dla mnie wspólne śniadanie, dzielenie się wypiekami, kupowanie świeżego pieczywa buduje relację, a piekarze i cukiernicy współtworzą te momenty. 

Tak więc Dzień Piekarzy i Cukierników to dla mnie pretekst do rozmyślań na temat rzemiosła, tradycji, pracy ludzi, którzy przygotowują pieczywo, a także o tym jak można zmienić przestrzenie, usługi, codzienne doświadczenia, żeby były dla wszystkich. Bo jedzenie jest wspólnym doświadczeniem to tak samo powinno być wspólnie osiągalne. 

Smak jako zmysł, który łączy

    Smak to dla mnie najważniejszy zmysł, który pozwala mi na kontakt ze światem. Nie muszę mieć obrazu, ani dźwięku, żeby go doświadczyć, za to muszę mieć chwilę skupienia i coś, co mogę zjeść. Smak to dla mnie zmysł, który łączy i niezależnie od tego jak postrzegamy rzeczywistość, myślę, że każdy z nas rozpozna słodycz, gorycz, kwaskowość czy słony smak. Sam smak kojarzy mi się ze wspólnym językiem, może nie idealnie uniwersalnym, ale umożliwia punkt spotkania. 

W mojej ocenie smak rozpoczyna rozmowę, bo gdy czegoś próbuje, to mówię 'to jest dobre' i zaczyna się wymiana zdań i ciekawość jak ty to czujesz? Co ci to przypomina? Smak otwiera furtkę do dzielenia się historiami, emocjami i wspomnieniami. Wspólne jedzenie, komentowanie sprawia, że smak to nie tylko reakcja receptorów na języku, a moment spotkania. I dlatego uważam, że ten zmysł najłatwiej przekracza granice między ludźmi. Naprawdę łączy i jest doznaniem, które mogę współdzielić z innymi i wtedy pojawia się bardzo ważna rzecz, czyli poczucie wspólnoty.

Dlaczego takie zwykłe kulinarne chwile są ważne? 

    Na zakończenie powiem tylko tyle, że to te najprostsze, codzienne chwile przy jedzeniu mają dla mnie największe znaczenie. Kiedy siadam przy stole z innymi, dzielę się posiłkiem, rozmową to wtedy czuję, że jestem częścią całości bez udawania i bez dystansu.

To drobne momenty, które najczęściej można przeoczyć, budują bliskość i wtedy pojawia się poczucie równości oraz obecności. I cenię je właśnie za to, że są prawdziwe, naturalne i dostępne.